Innowacyjny organożel w służbie konserwacji dzieł sztuki – sukces interdyscyplinarnej współpracy

15 07 2026

W czasopiśmie Journal of Cultural Heritage ukazał się artykuł opisujący interdyscyplinarne badania będące efektem współpracy dr Klaudii Kaniewskiej oraz dr. hab. Marcina Karbarza, prof. ucz. z Wydziału Chemii UW, a także Anny Litwin i dr hab. Anny Sękowskiej, prof. ASP (z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie) oraz dr Elżbiety Pileckiej-Pietrusińskiej (z Muzeum Narodowego w Warszawie).

Przedmiotem badań było otrzymanie i nowatorskie wykorzystanie zaawansowanego materiału nanokompozytowego – organożelu. Materiał ten został użyty do precyzyjnego usunięcia degradującej masy emulsyjnej z odwrocia obrazu autorstwa wybitnego polskiego malarza Włodzimierza Tetmajera, pochodzącego ze zbiorów Muzeum Śląskiego w Katowicach.

W artykule przedstawiono wyjątkowo satysfakcjonujące, bezpieczne dla struktury płótna rezultaty aplikacji organożelu. Opisano także szczegółowo wieloetapowy proces prac konserwatorskich. Opracowanie tak selektywnego i skutecznego materiału czyszczącego to milowy krok w konserwacji i restauracji malarstwa sztalugowego. Pokazuje ono, jak synergia zaawansowanej chemii makromolekularnej i tradycyjnych technik konserwatorskich pozwala rozwiązywać najtrudniejsze wyzwania związane z ochroną zabytków.

Praca ta jest przykładem badań prowadzonych od kilku lat w grupie Funkcjonalnych Materiałów Żelowych nad zastosowaniami miękkich materiałów w konserwacji i badaniu dzieł sztuki. Kolejne badania, prowadzone we współpracy z mgr Adrianną Pajdak i prof. dr hab. Martą Lempart-Geratowską, ujawniły, że organożel daje bardzo satysfakcjonujące rezultaty w ekstrakcji masy woskowo-żywicznej z obiektu malowanego na jedwabiu (Portretu Michała Kazimierza Raczyńskiego). Co znacznie bardziej istotne, usunięcie retuszy i przemalowań pozwoliło odkryć, że badany portret jest w rzeczywistości fragmentem znacznie większej kompozycji. Odkrycie to stanowi treść kolejnego zgłoszenia patentowego.

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1296207426001093?via%3Dihub

Wpis na stronie głównej UW: https://www.uw.edu.pl/nowa-metoda-konserwacji-dziel-sztuki/